Musiałam sięgnąć po słownik kiedy drugi raz z rzędu usłyszałam dziś to słowo w wiadomościach TV. VACILLER znaczy chwiać się, kołysać, migotać. W znaczeniu bardziej metaforycznym: zawodzić. "Sa mémoire vacille" - zawodzi ją pamięć.

TOURNER EN DÉRISION - ośmieszyć, wykpić. Samo DÉRISION oznacza kpinę, ironię, ale też drobiazg. Stąd przymiotnik DÉRISOIRE - śmiesznie mały, zakrawający na kpiny. Prix dérisoire - śmiesznie niska cena.

od PLAFON - sufit. PLAFONNER znaczy przede wszystkim "ustalać górną granicę". Jednak czasownik ten może znaczyć też "osiąść na laurach" - np. kiedy mówimy o uczniu, który świetnie sobie radził przez pierwszy semestr nauki, a potem nagle zastopował. Natomiast "crever le plafond" (dosł. przebić sufit) znaczy: osiągnąć więcej, niż się po nas spodziewano.

Przy okazji - sytuacja odwrotna. PLANCHER to podłoga. Istnieje wyrażenie oznaczające minimalny wymiar kary - PEINE PLANCHER. Domowa metaforyka okazuje się bardzo pomocna w wielu dziedzinach życia.

Dzisiejsze mądrości pochodzą z programu "Mots de l'actu" na rfi.fr

Obejrzałam ostatnio quiz na jakimś francuskim kanale, na którym padało wiele pytań dotyczących etymologii francuskich związków frazeologicznych. Dowiedziałam się np. o pochodzeniu powiedzonka AVOIR DU PAIN SUR LA PLANCHE. Dosłownie - mieć chleb na desce, w przenośni: mieć przed sobą dużo ciężkiej lub nużącej pracy. Wydawałoby się, że może chodzi o zadanie, jakim jest pokrojenie tego chleba, który leży przed nami na desce. Otóż nie. Etymolodzy dopatrują się źródeł tego powiedzenia w XIX wieku, kiedy to więźniowie skazani na przymusowe roboty otrzymywali przed przystąpieniem do pracy rację chleba. Odebranie przydziału oznaczało, że czas zbierać się do pracy. I stąd to niemiłe skojarzenie leżącego przed nami chleba z masą trudnych zadań do wynonania.

GABEGIE - bałagan w przedsiębiorstwie, administracji itd, który prowadzi do powstania dodatkowych kosztów lub strat finansowych.

Podobne znaczenie (ale bardziej ogólne i w rejestrze bardziej formalnym) - GASPILLAGE (marnotrawstwo).

Ostatnio kilka razy natrafiłam na to słowo i jego pochodne. Podstawowe znaczenie la BORNE: kamień graniczny, słupek kilometrowy. Jeśli się je zapamięta, nie będziemy mieć problemów z jego rozszerzeniami (np. metaforyczna "granica normy", albo metonimiczny "kilometr"). SANS BORNES - bez granic, BORNÉ - ograniczony, tępy.

PS. Piękne zdanie w streszczeniu filmu na arte.tv: Son amour sans borne pour une jeune fille de son village va le conduire à prendre une décision tragique... (Bezgraniczna miłość do młodej dziewczyny z jego wioski doprowadzi go do podjęcia tragicznej decyzji...) 

Montrer patte blanche - znać hasło, uzyskać zgodę na wejście do jakiegoś miejsca (np. klubu). A wszystko zaczęło się od bajki La Fontaine'a o kozie, kózce i wilku. Koza wychodząc z domu ustaliła z małą kózką hasło - "Foin du Loup et de sa race" (coś jak "precz z wilkiem i wilczą rasą!"), które podsłuchał zaczajony za domkiem wilk. Jednak haslo nie pomogło mu wejść do domu pod nieobecność koziej mamy i dobrać się do koźlątka, gdyż przezornie zażądało ono jeszcze jednego dowodu - a mianowicie widoku koźlego kopytka (a dosłownie białej łapki). "Montrez-moi patte blanche, ou je n'ouvrirai point".

Jaki z tego morał? "Deux suretés valent mieux qu'une", czyli lepiej się podwójnie upewnić. Znaczenie to oddaje angielskie "to doublecheck". Jednak ten nieelegancki zlepek nie przypadł do gustu językoznawcom. Może więc lepiej, miast używać tego neologizmu, zacytować La Fontaine'a?

Zaniedbałam moje słowka a egzamin za pasem. Nie chciało mi się umieszczać nowych wpisów ze względu na brak francuskiej czcionki w bloxerze. Ale postanawiłam się poprawić, powodowana paniką. Słówka w moim notesie wyszczerzają na mnie zęby i łypią złowrogo, kiedy tylko doń zaglądam. Co gorsza, mam wrażenie, że kiedy śpię, Francuzi i frankofoni produkują nowe słowa, po to, abym rano natknęła się na nie w prasie czy wiadomościach TV. Dlatego postanowiłam wziąć się do pracy. Oto kolejna odsłona. On y va!

I znów metafora wywodząca się z relacji człowieka ze zwierzętami. Parę postów wcześniej było ładne słówko o pierwotnym znaczeniu "wyczesać zgrzebłem konia", teraz natomiast mamy do czynienia z metaforą konnego zaprzęgu. S'ATTELER À QUELQUE CHOSE oznacza zaangażować się w coś, a ATTELAGE to właśnie zaprzęg.

Użyteczne powiedzonko z mowy potocznej. Ogólnie mówiąc, komentarz "ÇA FAIT DÉSORDRE" wyraża dezaprobatę, można go przetłumaczyć jako "tak nie można", "nie podoba mi się to" itd. Wszystko zależy od kontekstu. Przykład: Pleurer au bureau... ça fait désordre! (z czyjegoś bloga o pierwszej miłości).